जाडो सुरू हुँदै गर्दा शरीरलाई सुरक्षित राख्न गर्नुपर्नेे केही सजिला र उपयोगी उपायहरू ।

तातो कपडा लगाउने: गर्मी कायम राख्ने कपडा लगाउनुहोस् — जस्तै स्वेटर, ज्याकेट, टोपी, मोजा, ग्लोभ आदि घरभित्र पनि चिसो लागे हल्का ज्यान राख्ने कपडा लगाइराख्नुहोस्। शरीरबाट ताप बाहिर नजाओस् भनेर कान, हात र खुट्टा ढाक्ने बानी बसाल्नुहोस्।

तातो खानेकुरा र पेय पदार्थ : तातो पानी, दुध, सूप, चिया (बिना धेरै चिनी), वा तुलसी पानी पिउनुहोस् । तरकारी, फलफूल, गेडागुडी, दाल आदि पोषिलो खाना खानुहोस्। चिसो पेय वा आइस्क्रिम जस्ता चिजहरूबाट टाढा रहनुहोस्।

घरभित्र न्यानो बनाउने : घरमा हावा चुहिने ठाउँ बन्द गर्नुहोस् । सूर्यको प्रकाश पर्न दिने प्रयास गर्नुहोस्-बिहान बेलुका घाम ताप्न सकिन्छ। राति कभर वा ब्ल्याङ्केट राम्रोसँग ओढ्नुहोस्।

शरीर तन्दुरुस्त राख्ने : बिहान हल्का व्यायाम वा घाम ताप्दै हिँड्ने बानी बसाल्नुहोस्। यसले रगतको प्रवाह सुधार गर्छ र शरीर न्यानो राख्छ।

रोगबाट जोगिने : जाडोमा रुघा–खोकी, टन्सिल, छाती दुख्ने समस्या बढ्न सक्छ। हात राम्ररी धुने, मास्क लगाउने, र भिजेको कपडा चाँडै सुकाउने बानी राख्नुहोस्। शरीर चिसो भए तुरुन्त तातो कपडा वा तातो पानीको प्रयोग गर्नुहोस्।

Read More

सत्यवती देवी (बजै) संग चिच्याएर वर माग्ने चलन

पाल्पा जिल्लाको पश्चिमी भागमा अवस्थित सत्यवती ताल र सत्यवती देवी (बजै) सम्बन्धी कथा र विश्वास नेपाली समाजमा गहिरो रूपमा जरा गाडेर बसेको छ। यो देवीलाई सत्य, श्रद्धा र साँचो मनले मागेका वर पुरा गर्ने शक्तिशाली देवीका रूपमा मानिन्छ। सत्यवती देवीको मन्दिरमा पुगेर भक्तजनहरूले ठूलो स्वरमा “चिच्याएर” वर माग्ने परम्परा अहिले पनि जीवित छ।

किम्वदन्ति अनुसार, धेरै पुरानो समयमा पाल्पा आसपासको क्षेत्रमा सत्यवती नामकी एक वृद्धा महिला बस्थिन्। उहाँ अत्यन्तै धर्मप्रेमी, दयालु र सत्यवादी थिइन्। कसैको कुरा मन दुखाउने गरी बोल्नुहुन्नथ्यो र सधैं सबैलाई असल बाटो देखाउनुहुन्थ्यो। गाउँका मानिसहरू उहाँको बोली र सल्लाहमा विश्वास गर्थे र सम्मानपूर्वक “बजै” भनेर बोलाउँथे। सत्यवती बजैको सबैभन्दा ठूलो विशेषता थियो उहाँ कहिल्यै झूट बोल्नुहुन्नथ्यो। उहाँको बोली सधैं सत्य साबित हुन्थ्यो, जसका कारण गाउँमा उहाँको नाम नै “सत्य बोल्ने बजै” भनेर प्रचलित भयो।

एकदिन गाउँमा ठूलो विपत्ति आयो। धेरै वर्षसम्म वर्षा नपरी खेत बन्जर भए, अन्न नपाएर मानिस र जनावर दुबै पीडित भए। सबै गाउँलेहरू चिन्तित र असहाय बने। त्यस बेला सत्यवती बजैले गाउँका सबै मानिसलाई बोलाएर भन्नुभयो “देवताहरू रिसाएका छन्। जबसम्म हामी सबै साँचो मनले पश्चात्ताप गर्दैनौँ र असल बाटोमा लाग्दैनौँ, तबसम्म यो दुःख हट्दैन।” उहाँले गाउँलेहरूलाई सत्य बोल्ने, असल काम गर्ने, र झूटो व्यवहार छोड्ने वाचा गर्न भन्नुभयो। त्यसपछि सबै जना बजैसँगै नजिकको पहाडमा गए, जहाँ अहिलेको सत्यवती ताल रहेको छ।

त्यो दिन बजैले सबैलाई भन्नुभयो -“देवताले हाम्रो आवाज सुन्न सकून् भनेर जो जसका मनका वर छन्, ती ठूलो आवाजमा, साँचो मनले माग।” गाउँलेहरू पहिलो पटक ठूलो स्वरमा, “हे देवी, हामीलाई पानी देऊ, अन्न देऊ, रोग हटाऊ” भनेर चिच्याए। उनीहरूको साँचो मनले भरिएका ती आवाजहरू आकाशसम्म पुगे। केही क्षणमै आकाश कालो बादलले ढाकियो, बिजुली चम्कियो र मुसलधारे वर्षा पर्‍यो। त्यसपछि गाउँमा हरियाली फर्कियो र सबै खुशी भए। त्यस घटनापछि गाउँमा विश्वास फैलियो - “सत्यवती बजै साँचो मनले मागिएको वर सुनुन्, त्यसैले चिच्याएर मागे वर पूरा हुन्छ।”

पछिल्लो समयमा अर्को रोचक विश्वास पनि जन्मियो। भनिन्छ, सत्यवती बजै बुढी भएकी थिइन्, त्यसैले उहाँको कान राम्ररी सुन्दैनथ्यो। जब मानिसहरू मन्दिरमा गएर बिस्तारै वर माग्थे, बजैले सुन्नुहुन्नथ्यो। त्यसैले उ भनिन् -“के भन्यौ? ठिकसँग सुन्न सकिनँ, अलि ठूलो स्वरमा भन!” त्यसपछि मानिसहरूले ठूलो स्वरमा बोल्न थाले, र त्यसैबाट “चिच्याएर वर माग्ने” परम्परा सुरु भयो। अहिले पनि सत्यवती तालमा पुग्ने भक्तजनहरू ठूलो स्वरमा वर माग्छन्, किनकि उनीहरू विश्वास गर्छन् कि बजै बुढी भएकीले कानले सुन्न सक्दिनन्।

तर यस कथाको गहिरो अर्थ (रूपक) पनि छ।

बजै बुढी भएकीले सुन्दिनन् भन्ने कुरा वास्तवमा यस्तो सन्देश दिन्छ 

👉 भगवान वा देवी-देवताले तिनैको आवाज सुन्नुहुन्छ जसले साँचो मनले, श्रद्धा र आत्मविश्वासका साथ मागेका हुन्छन्।

👉 ठूलो स्वरले बोल्नु भनेको केवल आवाजको बल होइन, तर मनको दृढता र श्रद्धाको संकेत हो।

सत्यवती देवीको मन्दिरमा हरेक वर्ष कार्तिक पूर्णिमाको रातमा ठूलो मेला लाग्छ। हजारौँ भक्तजनहरू रातभर जाग्राम बस्छन्, दीप बाल्छन्, भजन गाउछन्, र बिहान तालमा स्नान गर्छन्। त्यसपछि उनीहरू हात जोडेर ठूलो स्वरमा आफ्ना वरहरू माग्छन्। कसैले परिवारको सुख शान्ति माग्छन्, कसैले सन्तानको दीर्घायु, कसैले रोगमुक्तिको वर, कसैले जीवनमा सफलताको वर। मानिसहरू विश्वास गर्छन् कि यदि साँचो मनले मागियो भने सत्यवती बजैले त्यो वर अवश्य पूरा गर्नुहुन्छ। त्यस दिन तालको किनारमा “सत्य बोल्ने वाचा” पनि गरिन्छ ।

👉 झूटो नबोल्ने, चोरी नगर्ने, लोभ नदिने, असल बाटोमा लाग्ने प्रतिज्ञा।

यो वाचा गर्ने मानिसलाई देवीको कृपा मिल्ने विश्वास छ।

सत्यवती देवी केवल धार्मिक देवी मात्र होइनन्, सत्य, धर्म र समाजिक एकताको प्रतीक पनि हुन्।

उहाँले मानिसहरूलाई सधैं यो सन्देश दिनुभयो —

👉 “साँचो मन, असल काम र सत्य बोल्ने बानी नै मानवको ठूलो शक्ति हो।”

👉 “झूट, छल र लोभबाट कहिल्यै सुख पाइँदैन।”

यसरी सत्यवती बजैको कथा हामीलाई धर्म, सत्य र विश्वासको मार्गमा लाग्न प्रेरित गर्छ ।

आज पनि पाल्पाको सत्यवती ताल केवल धार्मिक स्थल होइन, संस्कृतिक, ऐतिहासिक र पर्यटनको केन्द्र बनिसकेको छ।

त्यहाँ पुग्ने हरेक व्यक्तिले तालको शान्त सौन्दर्यमा श्रद्धा महसुस गर्छ र देवीको शक्तिमा विश्वास गर्छ। विद्यार्थीहरूका लागि यो कथा सत्य बोल्ने र साँचो मनले काम गर्ने शिक्षा दिन्छ। त्यसैगरी बुढी बजैको “चिच्याएर वर माग्ने” परम्पराले हामीलाई सम्झाउँछ । सत्यवती देवी (बजै) सम्बन्धी यो किम्वदन्ति नेपालका जनविश्वास, श्रद्धा र सत्यको प्रतिकका रूपमा प्रसिद्ध छ।उहाँ बुढी भएकी कारणले चिच्याएर वर माग्नुपर्ने भनाइ केवल हास्यास्पद कथा होइन, तर एउटा गहिरो आध्यात्मिक सन्देश हो - जबसम्म हामी साँचो मनले, दृढ विश्वासका साथ बोल्दैनौं, तबसम्म हाम्रो आवाज भगवानले सुन्नुहुन्न।

सत्यवती बजैले सिकाउनुभएको यो शिक्षाले आज पनि मानिसहरूलाई असल कार्य, सत्यता र श्रद्धाको बाटोमा अगाडि बढ्न प्रेरणा दिन्छ।

त्यसैले आजसम्म पनि हजारौँ भक्तजन सत्यवती तालमा पुगेर ठूलो स्वरमा भन्छन् -

“हे सत्यवती बजै, मेरो मनोकामना पूरा गर!”

र विश्वास गर्छन् -

साँचो मनले मागिएको वर देवीले सुन्नुहुन्छ र अवश्य पूरा गर्नुहुन्छ।

Read More

नेपाल टेलिकमको NT Fiber : एउटै तारमा ३+१ सुविधा, ३६५ दिन सेवा

बुटवल, [२०८२ भाद्र १४ गते शनिवार]

नेपालकै सबैभन्दा पुरानो र विश्वसनीय सरकारी दूरसञ्चार प्रदायक संस्था नेपाल टेलिकमले सञ्चालन गरेको NT Fiber सेवा अहिले देशकै उत्कृष्ट र भरपर्दो इन्टरनेट समाधानका रूपमा पहिचान बनाएको छ। अत्याधुनिक प्रविधि प्रयोग गरिएको यो सेवामा एउटै तार मार्फत इन्टरनेट, टेलिफोन, टेलिभिजन र साथमा मोबाइलमा दैनिक डाटा सुविधा समेत उपलब्ध हुन्छ, जसलाई ३+१ सुविधा भनेर चिनिन्छ।

एउटै फाईवर तारबाट चार सुविधा

ग्राहकलाई सहज र किफायती सेवा दिने उद्देश्यले नेपाल टेलिकमले ल्याएको NT Fiber अन्तर्गत एउटै तार मार्फत चार प्रमुख सुविधा पाइन्छ  ।

1. उच्च गतिमा इन्टरनेट सेवा – व्यक्तिगत तथा संस्थागत प्रयोगकर्ताहरू सम्मका लागि उपयुक्त।
2. आधारभुत टेलिफोन सेवा – परम्परागत टेलिफोन सेवाको आधुनिक स्वरूप।
3. IP टेलिभिजन सुविधा – उच्च गुणस्तरमा २०० च्यानल।
4. मोबाइलमा दैनिक डाटा बोनस – इन्टरनेटसँगै मोबाइलमा पनि नियमित डेटा सुविधा।

यसरी सस्तो शुल्कमा धेरै सुविधा पाउने भएकाले समय, खर्च र व्यवस्थापन सबैमा सजिलो हुने अपेक्षा गरिएको छ।

सरकारी कम्पनीप्रतिको विश्वास

नेपाल टेलिकम एक सरकारी कम्पनी भएकाले यसको सेवा विश्वसनीय र सुरक्षित हुनेमा ग्राहक ढुक्क हुन्छन्।

• राज्यको स्वामित्वमा भएकोले दीर्घकालीन स्थायित्व र पारदर्शिता सुनिश्चित हुन्छ।
• निजी कम्पनीसँगको प्रतिस्पर्धामा पनि टेलिकमले गुणस्तरीय सेवा र किफायती मूल्य दिने परम्परा कायम राखेको छ।
• ग्रामीण भेगसम्म सेवा विस्तार गर्न सक्ने क्षमताका कारण पनि ग्राहकमा टेलिकमप्रतिको विश्वास अझ मजबुत बनेको छ।

३६५ दिन जडान र मर्मत सेवा

NT Fiber सेवाको अर्को विशेषता भनेको सातै दिन, ३६५ दिन निरन्तर सेवा उपलब्ध हुनु हो।

• शनिबार वा सार्वजनिक बिदामा पनि जडान र मर्मत कार्य निरन्तर हुन्छ।
• कुनै समस्या आएमा छिटो समाधान हुने भएकाले ग्राहकलाई असुविधा कम हुन्छ।

घरबाट नै १९८ मा सम्पर्क गरि जडान र मर्मत गर्न  सकिने

NT Fiber सेवा लिन इच्छुक ग्राहकलाई कार्यालय धाउन आवश्यक छैन।

• घरमै बसेर १९८ मा फोन गरेर जडानको अनुरोध गर्न सकिन्छ।
• ग्राहक सेवा अधिकृतले तुरुन्तै प्रक्रिया अगाडि बढाउनेछन्।
• यसरी सजिलो र सरल विधिले ग्राहकलाई आकर्षित गर्ने काम गरेको छ।

उपभोक्ताको अनुभव 

धेरै प्रयोगकर्ताले NT Fiber सेवाबाट उत्तम सेवा सुविधा पाएको अनुभव बताउछन्।

• एकै पटक इन्टरनेट, टेलिफोन र टेलिभिजन चलाउँदा पनि गुणस्तरमा कुनै कमी नआएको अनुभव गरिएको छ।
• मोबाइलमा बोनस डेटा पाउनु सेवा प्रयोगकर्ताका लागि थप आकर्षण बनेको छ।
• टेलिफोन चलाएवापत अतिरिक्त शुल्क समेत नलाग्ने भएकाले सेवा राम्रो छ ।
• Speed भनेको भन्दा पनि बढी आउँछ ।
• अन्य प्रदायकको तुलनामा समस्या समाधान छिटो हुने भएकाले ग्राहक सन्तुष्टि दर उच्च देखिएको छ ।
• प्याकेज तथा दर रेट थाहा पाउनको लागि ftth-tariff

डिजिटल नेपालतर्फ टेलिकमको योगदान

नेपाल सरकारको डिजिटल नेपाल फ्रेमवर्क कार्यान्वयनमा नेपाल टेलिकमको NT Fiber सेवा महत्वपूर्ण आधार बनेको छ।

• विद्यालय, कलेज, बैक, स्थानिय तहहरू, अस्पताल, सरकारी कार्यालय, व्यवसायिक सस्था देखि घरायसी प्रयोगसम्म सबै क्षेत्रमा इन्टरनेट पहुँचलाई सहज बनाइदिएको छ।
• सूचना प्रवाह, अनलाइन शिक्षा, टेलिमेडिसिन, ई-व्यवसाय जस्ता क्षेत्रमा NT Fiber एक आधार स्तम्भको रूपमा उभिएको छ।

आजको डिजिटल युगमा इन्टरनेट, टेलिफोन र टेलिभिजन दैनिक जीवनको अनिवार्य आवश्यकता भइसकेको छ। नेपाल टेलिकमले सञ्चालन गरेको NT Fiber सेवाले एउटै तारबाट ३+१ सुविधा उपलब्ध गराउँदै उपभोक्तालाई सहज, किफायती र भरपर्दो सेवा दिइरहेको छ।

• सरकारी कम्पनीको विश्वास
• ३६५ दिन (शनिबार सहित) जडान र मर्मत सुविधा
• १९८ मा फोन गरेर घरमै बस्दै सेवा लिन सकिने सरल प्रक्रिया
• NTFiber का प्याकेज सहितको दर/रेट

यी विशेषताले NT Fiber लाई नेपालकै सबैभन्दा उपयुक्त इन्टरनेट सेवाका रूपमा स्थापित गरेको छ।

Read More

हिन्दु नारीहरूमा तिज र ऋषि पञ्चमीको महत्व

नेपाललाई धार्मिक, सांस्कृतिक र परम्परागत मुल्य–मान्यताले भरिपूर्ण देशका रूपमा चिनिन्छ। यहाँ विभिन्न जातजाति, धर्म र समुदायका मानिसहरू बसोबास गर्ने भए पनि हिन्दु धर्मावलम्बीहरूको संख्या ठूलो रहेकोले हिन्दु संस्कृतिका पर्व–उत्सवको विशेष महत्व छ। तीमध्ये तिज र ऋषि पञ्चमी विशेष गरी नारीहरूले मनाउने प्रमुख पर्व मानिन्छन्। यी पर्वहरूले नारीहरूको धार्मिक श्रद्धा, सामाजिक मूल्य र सांस्कृतिक पहिचानलाई उजागर गर्छन्।

तिजलाई हरितालिका तिज पनि भनिन्छ। यो पर्व भगवान् शिव र पार्वतीको अटल प्रेम र समर्पणसँग जोडिएको छ। नारीहरूले आफ्नो श्रीमान्को दीर्घायु, परिवारको सुख–समृद्धि र दाम्पत्य जीवनको स्थायित्वको कामना गर्दै यो पर्वमा व्रत बस्छन्, गीत गाउछन्, नृत्य गर्छन्, दर खाने परम्परा पालना गर्छन्।

ऋषि पञ्चमी भनेको भाद्र शुक्ल पञ्चमीका दिन मनाइने पर्व हो। हिन्दु धर्ममा महिनावारीलाई धार्मिक दृष्टिले अशुद्ध मान्ने भएकाले त्यस अवधिमा अनचाहिँदै धार्मिक कार्यमा संलग्न हुँदा हुने दोषको प्रायश्चित स्वरूप ऋषि पञ्चमी मनाउने परम्परा छ। यस दिन महिलाहरूले सप्तऋषिको पूजा गर्छन्, स्नान र शुद्धीकरण गरेर आत्मशुद्धि प्राप्त गर्ने विश्वास रहिआएको छ।

यसरी तिज र ऋषि पञ्चमी दुबै पर्व नारीहरूको जीवनमा धार्मिक, सामाजिक र सांस्कृतिक दृष्टिले गहिरो महत्व बोकेका छन्।

तिज पर्वको धार्मिक महत्व

तिज पर्व धार्मिक दृष्टिले अत्यन्त महत्वपूर्ण छ। हिन्दु धर्मशास्त्रअनुसार, पार्वतीले भगवान् शिवलाई पतिको रूपमा पाउन कठोर तपस्या र व्रत गरेको प्रसंग यस पर्वसँग जोडिन्छ। नारीहरूले पार्वतीको तपस्याबाट प्रेरणा लिँदै आफ्नो पति दीर्घायु होस्, दाम्पत्य जीवन सुखमय रहोस्, अविवाहित कन्याहरूले योग्य वर पाओस् भन्ने उद्देश्यले तिजमा व्रत बस्ने गर्छन् ।

• महिलाहरूले शिव–पार्वतीको पूजा–आराधना गर्छन्।
• व्रत बस्दा शरीर, मन र आत्मा शुद्ध हुन्छ भन्ने विश्वास छ।
• नारीहरूले आफ्नो परिवारमा सु–स्वास्थ्य, दीर्घजीवन र शान्तिको कामना गर्छन् ।

सामाजिक महत्व

तिजलाई नारीहरूको मिलन पर्व पनि भनिन्छ। वर्षभर आ–आफ्नै घरधन्दा र काममा व्यस्त हुने दिदी–बहिनीहरूले यो अवसरमा एकै ठाउँमा भेला भई दर खाने, नाचगान गर्ने, रमाइलो गर्ने गर्छन्।

• दिदी–बहिनीबीच आत्मीयता र सम्बन्ध अझ प्रगाढ हुन्छ।
• समाजमा सहकार्य, एकता र खुशी बाँड्ने संस्कारलाई बल मिल्छ।
• महिलाले आफ्नो भावनालाई गीतमार्फत व्यक्त गर्ने अवसर पाउँछन्, जसले सामाजिक चेतना जगाउँछ।
• सांस्कृतिक महत्व

तिज नेपाली नारीहरूको सांस्कृतिक पहिचान बनेको छ।

• रातो साडी, हरियो चुरा, पोते, शृंगारले नारीहरूको सौन्दर्य झल्काउँछ।
• तिज गीत र नृत्यले समाजका गुनासा, पीडा, खुशी, आशा र अपेक्षालाई प्रतिबिम्बित गर्छ।
• नारीहरूको कला, संस्कृति र परम्परालाई निरन्तरता दिने माध्यम बनेको छ।

  

ऋषि पञ्चमी पर्वको धार्मिक महत्व

ऋषि पञ्चमी भाद्र शुक्ल पञ्चमीका दिन सप्तऋषिको पूजा गरेर मनाइन्छ।

• धार्मिक विश्वासअनुसार, महिनावारी अवधिमा अनचाहिँदै वा अज्ञानवश धार्मिक कर्म गर्दा हुने पाप र दोषको प्रायश्चित गर्ने दिन हो।
• नारीहरूले स्नान गरी गोबर, माटो, तुलसी आदिबाट शुद्धीकरण गरेर पूजा गर्छन्।
• सप्तऋषिको पूजा–आराधना गरी आत्मशुद्धि र धार्मिक पुण्य प्राप्त हुन्छ भन्ने विश्वास छ।

सामाजिक महत्व

ऋषि पञ्चमी नारीहरूको आत्मशुद्धि र सामाजिक जिम्मेवारीसँग सम्बन्धित छ।

• महिलाले यो दिन व्रत बस्दै परिवार र समाजप्रतिको कर्तव्यबोध पुनः स्मरण गर्छन्।
• सामाजिक दृष्टिले यसले नारीहरूको धर्म–कर्मप्रतिको निष्ठा र संस्कारलाई मजबुत बनाउँछ।
• परिवारका जेठाजेष्ठाले पनि यो दिनलाई परिवारमा धार्मिक अनुशासन कायम गर्ने अवसरका रूपमा लिन्छन्।

सांस्कृतिक महत्व

ऋषि पञ्चमीले नारीहरूको संस्कार र शुद्धताको प्रतीकत्व प्रस्तुत गर्छ।

• महिलाहरूलाई आफ्नो धार्मिक दायित्वबारे सचेत गराउँछ।
• पौराणिक परम्परा र आस्थालाई निरन्तरता दिने अवसर मिल्छ।
• यसले नारीहरूलाई आत्म–अनुशासन, धैर्य र आस्थामा दृढ बनाउँछ।

तिज र ऋषि पञ्चमीको आपसी सम्बन्ध

तिज र ऋषि पञ्चमी दुबै पर्व महिलाले लगातार मनाउने भएकाले यी एक–आपसमा जोडिएका छन्।

• तिजमा महिलाले परिवार र दाम्पत्य जीवनको सुखकामना गर्छन् भने ऋषि पञ्चमीमा आत्मशुद्धि र प्रायश्चित गर्छन्।
• दुबै पर्वले नारीलाई धार्मिक, सामाजिक र सांस्कृतिक जीवनमा सशक्त बनाउँछन्।
• तिज नारीको खुशी, भेटघाट र उल्लाससँग सम्बन्धित छ भने ऋषि पञ्चमी अनुशासन, शुद्धता र धर्मपालनसँग सम्बन्धित छ।

वर्तमान युगमा तिज र ऋषि पञ्चमीको महत्व

आजको आधुनिक समाजमा पनि यी पर्वहरू महत्त्वपूर्ण छन्।

• धार्मिक दृष्टिले: अझै पनि धेरै महिलाहरू यी पर्वमा व्रत बस्छन्, पूजा गर्छन्, शिव–पार्वती र सप्तऋषिलाई सम्झिन्छन्।
• सामाजिक दृष्टिले: तिज महिलाको हक, अधिकार र स्वतन्त्रता व्यक्त गर्ने माध्यम बनेको छ। तिज गीतमार्फत महिलाले आफ्नो सामाजिक समस्या, हिंसा, विभेद र अधिकारबारे स्वर उठाउने गरेका छन्।
• सांस्कृतिक दृष्टिले: यी पर्वहरूले हाम्रो मौलिकता जोगाइराखेका छन्। परदेशमा रहेका नेपाली महिलाले समेत तिज र ऋषि पञ्चमीलाई भव्य रूपमा मनाउने गरेका छन्।

आलोचना र सुधारको आवश्यकता

यद्यपि यी पर्वहरूको धार्मिक महत्व गहिरो छ, केही पक्षहरूमा आलोचना पनि हुन्छ।

• तिजमा दर खाने संस्कृतिले स्वास्थ्यमा असर गर्न सक्ने बताइन्छ।
• महिनावारीलाई अशुद्ध ठान्ने संस्कृतिको आलोचना गरिन्छ, किनकि आधुनिक विज्ञानले यसलाई प्राकृतिक प्रक्रिया बताउँछ।
• ऋषि पञ्चमीलाई केहीले नारीलाई दोषी ठहर गर्ने परम्पराको रूपमा पनि व्याख्या गर्ने गरेका छन्।

तर, यसरी आलोचना भए पनि यी पर्वलाई धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक निरन्तरता र सामाजिक एकताको दृष्टिले महत्वका साथ हेर्न सकिन्छ। आधुनिक युगमा यसको अर्थलाई सुधारेर अपनाउने चलन बढ्दो छ।

निष्कर्षमा भन्नु पर्दा, तिज र ऋषि पञ्चमी हिन्दु नारीहरूको जीवनमा गहिरो महत्व बोकेका पर्व हुन्। तिजले नारीहरूको प्रेम, समर्पण, पारिवारिक ऐक्यबद्धता र सामाजिक मिलनलाई उजागर गर्छ। ऋषि पञ्चमीले आत्मशुद्धि, अनुशासन र धार्मिक दायित्वप्रतिको जागरण दिन्छ। यी पर्वले महिलालाई आफ्नो भूमिकाबारे स्मरण गराउँछन्, साथै परिवार र समाजलाई एकताबद्ध बनाउन सहयोग गर्छन्।

समयसँगै यी पर्वहरूको रूपान्तरण हुँदै गएको छ। तिज आज केवल व्रत वा शिव–पार्वतीको पूजा मात्र नभई नारीहरूको अभिव्यक्तिको माध्यम बनेको छ। ऋषि पञ्चमीलाई पनि केवल अशुद्धताको प्रायश्चित नभई आत्मशुद्धि, आत्मअनुशासन र धार्मिक कर्तव्यबोधको पर्वका रूपमा लिन सकिन्छ।

तिज र ऋषि पञ्चमी दुबै हिन्दु नारीहरूको धार्मिक आस्था, सामाजिक एकता र सांस्कृतिक पहिचानका आधारस्तम्भ हुन्। यी पर्वहरूले नारीहरूको जीवनलाई आध्यात्मिक, सामाजिक र सांस्कृतिक दृष्टिले समृद्ध पार्ने काम गरेका छन्।

Read More

नेपाल टेलिकमले सहुलियत दरको सिमकार्ड वितरण

नेपाल टेलिकमका रूपन्देही, नवलपरासी (ब.सु.प.) र कपिलवस्तु जिल्लाका विभिन्न कार्यालयहरूबाट सहुलियत दर रू.१ को सिमकार्ड वितरण गरिएको छ । हालसालै Onair भएका BTS अवस्थित रहेका स्थानहरूमा त्यहाँका स्थानियहरूलाई दूरसञ्चार सेवाको सर्वसुलभ पहुँच पुर्याउने उदेश्यले उक्त सहुलियत दरको सिमकार्ड विक्रि वितरण गरिएको नेपाल टेलिकमले जनाएको छ । रूपन्देही जिल्लाको भवानिपुर र गैडहवा, नवलपरासी (ब.सु.प.) जिल्लाको सिंहबरूवा र सुनवल साथै कपिलवस्तु जिल्लाको लवनी, रामघाट र गव्दहवामा सो सहुलियत दरको सिमकार्ड विक्रि गरेको थियो । उक्त स्थानहरूमा करिव ११०० सिमकार्ड विक्रि भएको कम्पनिले जनाएको छ । 

नेपाल टेलिकमका दूरसञ्चार कार्यालयहरूबाट उपत्यका बाहिर पहिलो पटक Online प्रणाली DMS System बाट पनि सहुलियत दरको ३०० सिमकार्ड वितरण गरेको कम्पनीले जनाएको छ । DMS प्रणालीबाट सिमकार्ड विक्रि गर्दा सेवाग्राहीहरूले फारम भर्नु नपर्ने र नागरिकताको फोटोकपी र फोटो पनि आवश्यक नपर्ने र DMS प्रणालीबाट सिमकार्ड लिन स्वयम् व्यक्ति नागरिकता/लाईसेन्स/राष्ट्रिय परिचयपत्र वा मतदाता परिचयपत्र मध्ये कुनै एक कागजातको सक्कलैलिएर आउनु पर्ने हुन्छ र सिमकार्ड लिने व्यक्तिको on line माध्यमबाटनै live फोटो र नागरिकता/लाईसेन्स/राष्ट्रिय परिचयपत्र वा मतदाता परिचयपत्र मध्ये कुनै एकको समेत Live फोटो खिचेर तत्कालै सिमकार्ड दिईन्छ । यो प्रक्रियाले सेवाग्राहीलाई एकदमै सहज भएको बताउछन् सिमकार्ड लिनेहरू न फोटो खिचेर ल्याउनु पर्ने  न त नागरिकताको फोटोकपी नै गरेर ल्याउनु पर्ने ।

त्यस्तैगरि यो DMS प्रणालीबाट सिमकार्ड विक्रि गर्दा कार्यालयलाई समेत Documentation मा सहज हुने कम्पनीको भनाई रहेको छ ।

Read More

आकाशबाट पानी कसरी पर्छ ?

आकाशबाट पानी कसरी पर्छ भन्ने जान्नकाे लागि हामीले प्राकृतिक जलचक्र (Water Cycle) को बारेमा राम्रोसँग बुझ्नुपर्छ। यो चक्र पृथ्वीमा पानीको निरन्तर पुनरावृत्त प्रक्रिया हो, जसले वातावरण, समुद्र, नदी, जमिन, र जीवजन्तुहरूसँग सम्बन्ध राख्दछ। यसको मूल चरणहरू वाष्पीकरण, संघनन, वृष्टि, र पुनः सङ्कलन हुन्। अब यी सबैलाई विस्तारमा हेऔं:

१. वाष्पीकरण (Evaporation):

यो प्रक्रिया पृथ्वीमा पानीका स्रोतहरू — जस्तै समुद्र, नदी, ताल, पोखरी, र जमिन — बाट सूर्यको तापका कारण पानी बाफ (Water vapor) मा परिणत भएर आकाशतिर उठ्ने प्रक्रियालाई जनाउँछ। यो प्रक्रियामा तापक्रमको भूमिका महत्वपूर्ण हुन्छ। जस-जस तापक्रम बढ्छ, वाष्पीकरणको दर पनि बढ्छ। साथै, वनस्पति र जीवजन्तुले पनि "ट्रान्सपिरेसन (Transpiration)" भन्ने प्रक्रियाबाट पानी बाहिर निकाल्छन्, जसले समग्र वाष्पीकरणमा योगदान पुर्‍याउँछ।

 २. संघनन (Condensation):

वाष्पीकरणबाट बनेको पानीको बाफ जब माथि आकाशमा जान्छ, तब त्यहाँको तापक्रम कम हुन्छ। बाफ चिसो हुँदा, त्यो साना साना पानीका थोपा (droplets) मा परिणत हुन्छ। यी थोपा हरू जब सँगै जम्न थाल्छन्, तब बादलहरू बनिन्छन्। संघननका लागि आकाशमा रहेका धुलोका कण (Dust particles) र धुवाँले सहयोग पुर्‍याउँछन्, जहाँ पानीको बाफ सङ्कलित हुन्छ।

३. बादलको गठन (Cloud Formation):

संघननको परिणामस्वरूप बादलहरू बन्छन्। यी बादलहरू साना साना पानीका थोपाहरू वा बरफका कणहरू मिलेर बनेका हुन्छन्। जब ती थोपाहरू आपसमा ठोक्किएर ठूला बन्छन् र गुरुत्वाकर्षण बलका कारण तल झर्न थाल्छन्, तब वृष्टिको अवस्था आउँछ।

४. वृष्टि (Precipitation):

जब बादलभित्र पानीका थोपाहरू यति धेरै र भारी हुन्छन् कि वायुले ती थाम्न सक्दैन, तब ती पृथ्वीमा खस्न थाल्छन्। यही प्रक्रिया वर्षा हो। तापक्रम अनुसार यो पानी वर्षा, हिउँ, असिना (hail), वा शीत (dew) को रूपमा खस्न सक्छ। गर्मी क्षेत्रमा सामान्यतया वर्षाको रूपमा पानी खस्छ भने चिसो ठाउँमा हिउँ पर्छ।

५. पुनः सङ्कलन (Collection):

वर्षा भएपछि त्यो पानी पुनः नदी, ताल, समुद्र, जमिन वा भूगर्भमा सञ्चित हुन्छ। केही पानी जमिनभित्र पस्छ र भूमिगत जलको रूपमा रहन्छ। केही पानी सतहमा बग्छ र पुनः समुद्र वा जलाशयमा पुगेर जलचक्रको अर्को चरणको तयारी गर्छ।

निष्कर्ष:

पानीको यो चक्र निरन्तर चलिरहन्छ र यही चक्रले पृथ्वीमा जीवन सम्भव बनाउँछ। जलवायु, मौसम, र कृषि सबै यस चक्रमा निर्भर हुन्छन्। वृष्टि मात्र नभई, यो चक्रले वातावरणीय सन्तुलन कायम राख्न पनि सहयोग पुर्‍याउँछ। मानव जीवनको हरेक पक्ष—खाद्य उत्पादन, खानेपानी, ऊर्जा उत्पादन आदिमा यो चक्रको प्रभाव महत्त्वपूर्ण छ।

Read More

शनिवार सार्वजनिक विदाको चलन

नेपालमा शनिवार सार्वजनिक विदा दिने परम्परा आज सम्म पनि व्यापक रूपमा स्वीकार गरिएको छ, यसको सुरुवात एक ऐतिहासिक निर्णयबाट भएको हो। शनिवार विदाको चलन राणा शासनकालमा सुरु भएको मानिन्छ। विशेष गरी प्रधानमन्त्री भीम शमशेर जंग बहादुर राणाको कार्यकालमा (वि.सं. १९८६–१९८९) उनले सरकारी कार्यालयको समय बिहान १० बजेदेखि अपराह्न ४ बजेसम्म तोकेका थिए र शनिवार विदा दिने परम्परा सुरु गरेका थिए। यो निर्णयले सरकारी कर्मचारीहरूको कार्य व्यवस्थापनमा सुधार ल्याउने उद्देश्य राखेको थियो। यसले उनीहरूको विश्रामको अधिकारलाई सम्बोधन गर्दै सरकारी सेवाको गुणस्तर पनि सुधार गर्ने विश्वास गरिएको थियो।

भीम शमशेरको पालासम्म आइपुग्दा नेपालमा शासन प्रशासन केही व्यवस्थित हुँदै गइरहेको अवस्था थियो। त्यसै समयमा उनले कर्मचारीहरूलाई एक दिनको साप्ताहिक विश्राम आवश्यक ठानेर शनिवार विदाको परम्परा सुरु गरेका हुन् भन्ने मानिन्छ। यद्यपि त्यसबेलाको निर्णयहरूमा खासै लिखित प्रमाण भेटिँदैन, मौखिक र ऐतिहासिक आधारहरूबाट यसबारे जानकारी पाइन्छ।

समयक्रमसँगै शनिवार विदा नेपालको सरकारी नियमको स्थायी अङ्ग बन्दै गयो। सबै सरकारी कार्यालय, शैक्षिक संस्था, बैंक, र अन्य सरकारी नियन्त्रित निकायहरूले शनिवार विदा दिन थाले। यसले निजी क्षेत्रमा पनि प्रभाव पारेको देखिन्छ।

२०२२ सालतिर नेपाल सरकारले शनिवारसँगै आइतवार पनि सार्वजनिक विदा दिने निर्णय गर्‍यो। यो निर्णय सन् २०२२ (वि.सं. २०७९) वैशाख १५ गतेदेखि लागू गरिएको थियो। सरकारले साप्ताहिक दुई दिन विदा दिने निर्णय ऊर्जा बचत, विदेशी मुद्रा सञ्चय, र डिजिटल प्रणालीमार्फत सेवा प्रवाहलाई प्राथमिकता दिने उद्देश्यले गरेको थियो। कार्यालय समय पनि बिहान ९:३० देखि साँझ ५:३० सम्म निर्धारण गरिएको थियो।

तर यो निर्णय धेरै टिकेन। आइतवार विदा सुरु भएको केही हप्तामै, सरकारले २०७९ जेठ १५ गते आइतवारको विदा फिर्ता लियो। यसको कारणहरूमा सेवा प्रवाहमा देखिएको बाधा, अस्पताल तथा न्यायालयमा सेवाको ढिलाइ, र सर्वसाधारणमा परेको असर उल्लेख गरियो। जनस्तरमा पनि मिश्रित प्रतिक्रिया आएको थियो, जसले गर्दा सरकारले पुनः पहिलेकै व्यवस्था कायम गर्‍यो।

आजको दिनमा शनिवार सार्वजनिक विदाको रूपमा रहिरहे पनि आइतवार कार्यदिवसकै रूपमा सञ्चालन हुँदै आएको छ। निजी क्षेत्रमा भने कहिलेकाहीँ फरक व्यवस्था देख्न सकिन्छ।

निष्कर्षमा, नेपालमा शनिवार सार्वजनिक विदाको परम्परा एक शासकीय व्यवस्थापनको सुधारको प्रयासस्वरूप सुरु गरिएको हो। राणा शासनकालमा सुरु भएको यो चलन आज पनि कायम छ र यसले नेपाली समाजमा साप्ताहिक विश्रामको महत्त्व स्थापित गरेको छ। समयअनुसार प्रयासहरू भए पनि हालसम्म शनिवारकै विदा स्थायी रूपमा मानिएको छ।

Read More